مکتب وزیری و تحول آن در موسیقی ایرانی

به سال ۱۳۰۰ خورشیدی می رسیم.سالی که در آن کشور دستخوش تحولات بسیاری است.با سقوط کابینه سیاه سید ضیاء و گسترش نفوذ رضاخان سردار سپه آرام آرام در سایه امنیت نسبی که بر جامعه حاکم می شود تحولات زیادی هم در تمامی عرصه های اندیشه و هنر به وقوع می پیوندد.در عرصه ادبیات در این سال-۱۳۰۰- مجموعه داستان کوتاه«یکی بود یکی نبود» اثر «جمال زاده» منتشر می شود که بنبان داستان کوتاه ایرانی محسوب می شود.در عرصه موسیقی هم به دلیل آشنایی بیشتر موسیقی دانان ایرانی با دنیای غرب این تحول چشمگیر است.

تا این زمان و سالهای ابتدایی دهه ۱۳۱۰-۱۳۰۰ موسیقی ایران به صورت سینه به سینه و شفاهی منتقل می شود و هیچ گونه ثبت به صورت «نت» موجود نیست.استاد در پیش شاگرد می نوازد و شاگرد درس استاد را جواب می دهد و تنها حافظه اوست که ثبت کننده آموخته هایش هست.

كلنل وزيري فرزند موسي ،افسر قزاق ، در نهم مهر ماه سال 1265 خورشيدي درتهران چشم به جهان گشود در پانزده سالگي نزد دايي خود حسينعلي خان ، به فرا گرفتن تار پرداخت و به توصيه او ، نواختن ويولون را هم آغاز كرد .و مدتي هم نزد درويش خان به تعليم گرفتن تار مشغول شد و از شاگردان ممتاز آقا حسينقلي و درويش خان گشت .

 وزيري پس از چندي نزد ياور آقا خان يا ياور آقا خان كه سرپرست موزيك نظام بود مقامات موسيقي و " نت " خواني را ياد گرفت و همين آشنايي با " نت " بود كه او رابراي شناخت موسيقي اروپايي روانه ديار فرنگ كرد و مدت سه سال در پاريس و دو سال در آلمان ، " علم هماهنگي " يا " هارموني " و اصول ديگر موسيقي غرب و خط " نت " را آموخت و با اين نوشته ها و اندوخته هاي گرانبها به وطنش ايران بازگشت . استاد وزيري اولين پايه گذار موسيقي جديد ايران بعد از انقلاب مشروطيت بود كه رديفهاي : آقا ميرزا عبدالله و آقا حسينقلي را نوشت و براي اولين بار تعليم صحيح ويولون را به عهده گرفت و به شاگردان آموخت كه نواختن ويولون از كمانچه جدا مي باشد .
علينقي شاگرداني را تربيت كرد كه هر يك از آنهادر موسيقي ايران از اساتيد فن گشتند كه از ميان آنها مي توان : ابوالحسن صبا ، روح الله خالقي ، موسي معروفي ، جواد معروفي ، حسين ملاح و فروتن راد نام برد . استاد وزيري در ساختن و پرداختن مارش هاي ملي و ميهني زحمات فراواني كشيد و قطعاتي مانند : " خاك ايران " ، " اي وطن " ، " مارش ظفر " را ساخت .

به طور خلاصه وزیری با به کار بردن تکنیک ها و شگردهای موسیقی غرب و استفاده و تعبیر آن در موسیقی ایرانی سبک جدیدی را به وجود آورد که بعدها با تاسیس هنرستان موسیقی ملی و تدریس این شیوه گسترش یافت.

نتایج مکتب وزیری در موسیقی ایرانی را باید در موارد زیر بررسی کرد:

۱- با استفاده از «نت نویسی» بسیاری از آثار گذشتگان را از خطر نسیان زمانه ایمن کرد.

۲-با استفاده از تکنیک های موسیقی غربی موسیقی ایرانی را دگرگون کرد و آموزش موسیقی را نظام مند و دارای برنامه نمود.

انتقاد:

مخالفت شدید با شیوه تدریس قدیمی باعث به وجود آمدن شکافی میان موسیقی دانان شد که تا امروز هم ادامه دارد.چرا که سبک های مختلف اجرایی در کنار هم می توانند باعث رشد موسیقی و پویایی آن شوند و برخورد و تک صدایی باعث عقب ماندگی هنری خواهد شد.ضمن اینکه عدم توضیح دقیق نحوه استفاده از شیوه های تدریس و اجرای غربی باعث شد که بسیاری از شاگردان این مکتب موسیقی ایرانی را در سالهای بعد به سوی نوعی عامه پسندی و بزمی برده و باعث افول روح اصیل موسیقی ایرانی شوند.

در کل وزیری و مکتب او خدمات بسیاری به موسیقی ایرانی کرد اما ای کاش این دگرگونی به صورت تدریجی و با آگاهی و انعطاف بیشتری انجام می شد.

 
آثار وزيري :

1- آثار بي آواز : به سوي تخت ، مارش ظفر ، مارش ايران ، مارش اصفهان ، بند باز ، دخترك ژوليده ، حاضر باش ، ژيمناستيك موزيكال ، دزدي بوسه ، رقص دختر من و تنها اثر سنفنيك موسوم به سنفوني شوم و آخرين اثر ايشان به نام " سنفوني نفت "

 2- موسيقي با آواز : اين بخش تشكيل مي شود از سرودها و ترانه ها مانند : سرودهاي پاينده ايران ، سرود مهر ايران و آهنگهايي كه روي شعر شاعران متقدم نهاده است ، مانند : خريدار تو ، شكايت ني ، نيمشب ، و غيره . 3- اپرت ها ، مانند : اپرت دايي كچل ، اپرت گلرخ ، اپرت شوهر بدگمان و غيره . 4- نمايشنامه ها ، مانند : خانم خوابند و نمايشنامه تشك پر غو .

اخرین اثر وزیری سموفونی نفت بود که در سالهای ۱۳۲۸و۱۳۲۹ مرتب توسط ملی خواهان به صورت کرال اجرا میشد.