اندیشه سرا

طي ديداري از يك نمايشگاه كتاب، احساس غريبي از هوشياري و انديشناكي بر من مستولي شد. وقتي كوشيدم معنا و علت اين احساس را درك كنم، دريافتم كه كتاب‌ها دگر به كتاب نمي‌مانند. تطابق با آنچه- درست يا نادرست- نيازهاي مصرف‌كنندگان تلقي مي‌شود، ظاهر آنها را تغيير داده است. در سراسر جهان، جلدها به آگهي‌هاي تبليغاتي براي كتاب‌ها بدل شده‌اند. آن وقاري كه وجه مشخصه چيزي في‌نفسه مستقل، پايا و جادويي (hermetic) است- چيزي كه خواننده را در خود جذب مي‌كند و به عبارتي، پوششي بر او مي‌افكند، همان‌طور كه جلد كتاب متن [آن] را مي‌پوشاند- به منزله امري نامناسب براي زمانه ما، كنار گذاشته شده است.

من تصمیم گرفتم قبل از مرگم [گوگن در ابتدای نامه از تصمیم خود برای خودکشی صحبت می کند.] نقاشی تاثیرگذاری  بکشم. مدتی است موضوعی، مغز من را درگیر کرده و تمام این ماه ها همانند دیوانه ها به آن فکر می کنم. این نقاشی  مانند نقاشی های پویس دوشاوان نیست. [منظور این است که نقاشی جسورانه ای است.] تمام این اثر به شکل ناخودآگاه از اعماق وجودم بر روی قلمو ظاهر شده است و روی پارچه نقاشی زخمت و ناهموارم فرود آمده است. مردم می گویند که نقاشی خوب از آب درنیامده. این قضیه تا حدی درست است، من نمی توانم نقاشی خودم را به درستی قضاوت کنم ولی من تصور می کنم این نقاشی از هر اثری که تا به امروز خلق کرده ام بهتر است و من هیچ وقت نخواهم توانست دوباره حتی یک نقاشی بهتر از این یا شبیه به این بکشم.

انقلاب 1357 به تمامی معنای کلمه یک انقلاب بود. جدا از برقراری یک ساز و کار جدید با خط مشی و آرمان های کاملا متفاوت در نظام سیاسی بسیاری از مولفه های فرهنگی رژیم گذشته نیز دچار انقلابی اساسی شد. در این میان به جرات می توان ادعا کرد که فرهنگ بیشترین دگرگونی را در نتیجه انقلاب پذیرا شد. سینماها به همراه پوسترهای فیلم ها سوزانده شد. نوارهای کاست رنگارنگ خوانندگان زن و مرد به تدریج جمع آوری و ممنوع شد. انقلاب ضربه شدیدی را به پیکره موسیقی پاپ ایران وارد آورد که در سال های دهه 50 خورشیدی با سرعت مسیر پیشرفت را در حال طی کردن بود. در حقیقت در این سال ها جمعی از بهترین آهنگسازان، ترانه سرایان و تنظیم کننده و در نهایت خوانندگان در کنار هم جمع شده بودند که در سه دهه بعد از آن هم حتی تصور آن امری خیالی می نماید.

فره ری، شکم چرانی بزرگ را در سال 1973 و در پاریس ساخت. فیلمی با بازی ستارگان فرانسه و ایتالیا مثل میشل پیکولی، مارچلو ماسترویانی و فیلیپ نوآره. در مورد چهار دوست که تصمیم می گیرند تعطیلاتشان را با آشپزی و خوردن خوش بگذرانند و در این کار به قدری افراط می کنند که بالاخره یکی یکی می میرند. یک گروتسک بی بدیل که ابتدا بونوئل را در سبک یادآوری می کند و سپس در مضمون پازولینی. چهار دوست که اتفاقا همگی از طبقه ی بورژوای جامعه ی معاصر نیز انتخاب شده اند، آنقدر می خورند که در میان مدفوع و استفراغ خود جان می دهند. این الگوی شکنجه که این بار و برخلاف فیلمی چون سالو، از سوی سیستم بر روی خود سیستم اعمال می شود، گاها به قدری آزار دهنده است که دافعه برانگیز می شود. که البته همین هم مدنظر فره ری بوده است.

در ۱۲۲۳ ميلادى شاهزادگان روسى پس از آنكه مطمئن شدند چنگيز بى ترديد خاك آنها را نيز مورد حمله قرار مى دهد در نزديكى درياى آزوف امروزى تداركات عظيمى ديدند تا جلوى سپاه او را بگيرند اما مغولان در نبردى بى رحمانه تقريباً تمامى سپاه روس را از بين بردند و از شاهزادگان روسى كسى زنده نماند اين نبرد مرگبار سبب شد تا در روسيه آن زمان كه تمدنى تازه در حال شكل گيرى بود نيرويى در برابر مغول نماند. آنها تا رود دنيپر تاختند و سپس بدون آنكه برنامه اى براى فتح كل روسيه داشته باشند به دليل فرا رسيدن مرگ چنگيز به چين بازگشتند..... در حالى كه بغداد مملو از ثروت و نفوس بود، به دليل سستى خليفه تنها ۲۰ هزار نيرو را به مقابله با سپاه مغول فرستاد. حال آنكه در اين زمان سربازان مغول افزون بر ۱۰۰ هزار سرباز بودند. سپاه عرب براى جلوگيرى از پيشروى مغولان پل دجله را در تكريت خراب كردند، اما مغولان از دجله عبور كرده ...

حقيقت از اين قرار است که متوسل شدن به منزلت ذاتي انسان ها تنها تا آنجايي مسائل برابرخواهي را حل مي کند که اين مسائل به چالش کشيده نشوند. زماني که اين پرسش را مطرح مي کنيم که چرا بايد اينگونه باشد که همه  انسان ها شامل  کودکان، بيماران مغزي، بيماران رواني، هيتلر، استالين و غيره واجد منزلت يا ارزشي تلقي شوند که فيل ها، خوک ها يا شامپانزه ها نتوانند حتي به چنين منزلتي دست يابند، ملاحظه مي کنيم که اين پرسش به دشواري پاسخ به درخواست اصلي ما براي برخي وقايع مرتبطي است که نابرابري انسان ها و ديگر حيوانات را توجيه کند....اگر يک موجود رنج بکشد، پس ناديده گرفتن رنج آن موجود هيچ گونه توجيه اخلاقي اي نمي تواند داشته باشد. صرف نظر از اينکه طبيعت آن موجود چيست، اصل برابري مستلزم آن است که رنج آن موجود به شکل برابري همچون رنج هر موجود ديگري به شمار آيد.